Nguồn gốc tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt

1289

Tín ngưỡng thờ Mẫu có nguồn gốc từ rất lâu đời, trở nên có hệ thống và phát triển mạnh mẽ vào thời hậu Lê. Nó có chiều hướng phát triển ở trong xã hội hiện nay, ở cả nông thôn lẫn đô thị và miền núi, tạo nên một nét đặc sắc khá nổi bật trong bức tranh chung vốn đã hết sức đa dạng và phong phú của tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam.

Nguồn gốc tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt
Nguồn gốc tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt

Tín ngưỡng thờ Mẫu được ra đời ở một đất nước nông nghiệp mà nền canh tác lúa nước và xã hội mang tàn tích mẫu hệ đã có dấu ấn to lớn của vai trò người phụ nữ. Từ thời xa xưa, vai trò của người phụ nữ Việt Nam đã được đánh giá cao lên đến mức tôn sùng. Mẫu là đại diện của sự che chở, cho sự bao bọc, mẫu cũng là đại diện cho sự sinh sôi, nảy nở và trù phú. Bởi thế, mỗi khi con người cảm thấy cô đơn, cảm thấy thấy bơ vơ và không có nơi nương tựa việc họ tìm về mẫu để nhận được sự quan tâm và cứu giúp của “ngài” như một phản ứng rất đỗi là tự nhiên.

“Mẫu là Mẹ về tâm linh, chính là người che chở cho mình trong cuộc sống. Khi mình mong muốn làm được điều gì, mình lại đến cầu xin Mẫu để công việc có thể được thuận lợi”, chị Lan Anh, 35 tuổi, quận Hai Bà Trưng, HN chia sẻ.

Đây là một tín ngưỡng có nguồn gốc bản địa đích thực, mặc dù ở trong quá trình phát triển nó đã thu nhận không ít những ảnh hưởng từ của Đạo giáo, Phật giáo và thậm chí là cả Nho giáo. “Đạo Mẫu lấy tôn thờ Mẫu làm đấng sáng tạo và bảo trì cho vũ trụ – con người, chính là nơi con người kí thác những mong ước và khát vọng về đời sống trần thế của mình có thể đạt tới sức khỏe, tài lộc”, GS. Tiến Sĩ Ngô Đức Thịnh nói. Như vậy, tín ngưỡng thờ Mẫu chính là tín ngưỡng hướng về đời sống trần thế hiện tại, chứ không phải là mai sau hay ở thế giới bên kia, đây là điểm khác biệt của tín ngưỡng thờ Mẫu với nhiều tôn giáo khác.

Hiếm có một tôn giáo, tín ngưỡng bản địa nào mà lại tiềm tàng sức tự biến đổi, “trẻ hóa” như là tín ngưỡng thờ Mẫu. Nó không chỉ có sức sống ở trong chế độ phong kiến quân chủ mang nặng hệ ý thức Nho giáo, mà nó còn tiềm ẩn và bùng phát trong xã hội đô thị hóa, công nghiệp hóa hiện tại.

GS. TS Ngô Đức Thịnh cho rằng: “Trong điều kiện ngày nay, người ta lợi dụng đạo Mẫu và lên đồng vì tiền tài và làm biến dạng nhiều nghi lễ nên sinh ra nhiều hủ tục. Bởi vậy, chúng ta phải chấn chỉnh đạo Mẫu để trả lại cho nó giá trị đích thực của nó”. Đồng với quan điểm này, ông đồng Nguyễn Đắc Trung cũng nói thêm: “Người đi lễ trước tiên là phải có tâm, sau đó phải có tuệ. Có như vậy mới có thể phân biệt đâu là tín ngưỡng thuần túy và đâu là những thứ trò buôn thần bán thánh”.